Venezuela, stond het toch in de sterren geschreven?

Toen ik in 2024 74.000.000 Trumpstemmers weten waarom schreef, vertrok ik nog vanuit een fundamentele veronderstelling: dat de Verenigde Staten, ondanks alle politieke turbulentie, voldoende respect zouden behouden voor de rechtsstaat en de parlementaire democratie. Dat de instituties zouden standhouden. Dat er grenzen waren die zelfs Donald Trump niet zou overschrijden. Ik had het mis.

Onze Europese pers was tijdens de Amerikaanse verkiezingscampagne vooral geboeid door de retorische uitschuivers van Donald Trump en de hoopvolle zinnen van Kamala Harris. We analyseerden polls, becommentarieerden debatten, en speculeerden over swing states. Wat we niet deden, was lezen. Specifiek: Project 2025.

Project 2025 is een 920 pagina's tellend beleidsdocument, gepubliceerd in april 2023 door de Heritage Foundation, de invloedrijkste conservatieve denktank van Amerika. De titel klinkt saai: Mandate for Leadership: The Conservative Promise. De inhoud is dat niet. Het document legt haarfijn vast hoe een volgende conservatieve president de federale overheid zou moeten hervormen, lees: ontmantelen. Het beschrijft per ministerie welke ambtenaren ontslagen moeten worden, welke programma's afgeschaft, welke machten geconcentreerd in het Witte Huis.

Bij Trumps tweede termijn wordt het document bijna letterlijk uitgevoerd. De eerste reeks executive orders volgde het script van Project 2025 zo nauwkeurig dat critici spraken van een 'voorgebakken staatsgreep'. Wie het document had gelezen, was niet verrast door de aanval op diversiteitsbeleid, de ontmanteling van het ministerie van Onderwijs, de deportatiegolven, of de politisering van het ministerie van Justitie. Het stond er allemaal in, zwart op wit, iets meer dan een jaar voor de verkiezingen. Met een grote uitzondering: de tarieven. De agressieve invoerheffingen staan niet in Project 2025. Het document pleit zelfs voor vrijhandel in bepaalde sectoren. De tariefenoorlog is Trumps eigen improvisatie, los van het Heritage-script. Oorlog, het taboe-woord is gevallen.

En dan Venezuela. Trump beriep zich op de Monroe-doctrine, noemde het de 'Donroe Doctrine', en verklaarde dat de VS Venezuela zouden 'runnen' tot er een geschikte overgang kon plaatsvinden.

Kon dit voorspeld worden op basis van Project 2025? Het eerlijke antwoord is: nee, niet letterlijk. Het document bevat geen expliciete blauwdruk voor militaire interventie in Latijns-Amerika. Venezuela wordt nauwelijks genoemd. De Monroe-doctrine komt niet voor als beleidsinstrument.

Maar Project 2025 creeerde wel de institutionele infrastructuur die deze invasie mogelijk maakte. Het document pleit voor het ontslaan van alle leidinggevenden bij het ministerie van Buitenlandse Zaken en vervanging door ideologisch gecontroleerde loyalisten. Het stelt dat congresgoedkeuring voor wapenverkopen kan worden omzeild. Het beschrijft hoe de Federal Vacancies Reform Act kan worden gemanipuleerd om politieke benoemingen door te drukken zonder Senaatsbevestiging.

Een apart Heritage Foundation-rapport uit januari 2025 ging nog verder: de president kan militaire actie ondernemen tegen dreigingen in buurlanden als hij oordeelt dat die landen 'onwillig of onbekwaam' zijn om de dreiging zelf aan te pakken. De juridische basis voor unilaterale interventie werd maanden van tevoren uitgewerkt.

De expliciete herinvoering van de Monroe-doctrine verscheen pas in de National Security Strategy van december 2025. Daarin wordt de 'Trump Corollary' geformuleerd: de VS zullen 'niet-hemisferische concurrenten' - lees: China - de mogelijkheid ontzeggen om militaire capaciteiten of strategische assets in het Westelijk Halfrond te plaatsen. Venezuela, met zijn Chinese investeringen van 67 miljard dollar en nauwe banden met Rusland, werd de eerste testcase.

De vraag is dus niet of Project 2025 Venezuela voorspelde, maar of het een systeem creeerde waarin zo'n actie mogelijk werd zonder institutionele weerstand. En dat antwoord is ondubbelzinnig 'ja'. De checks and balances werden systematisch uitgeschakeld. De loyalisten werden benoemd. De juridische argumenten werden voorbereid. De machine werd gebouwd; de National Security Strategy gaf slechts de richting aan.

Zoals de Brookings Institution het formuleerde: 'Trump's second administration is purpose-built to enable his every whim.' De specifieke adviseurs vulden de details in: Marco Rubio's obsessie met het breken van de as Venezuela-Cuba, Stephen Millers plan om een oorlogssituatie te gebruiken voor verdere machtsuitbreiding.

We hadden het kunnen weten. Het document lag er. De waarschuwingen waren expliciet. De auteurs schreven openlijk over de 'deconstruction of the administrative state', Steve Bannons strijdkreet uit 2017. In klare taal: de sloop van het overheidsapparaat, en het vervangen van competentie door loyaliteit. Heritage-voorzitter Kevin Roberts noemde zijn organisatie de 'institutionalisering van Trumpisme'.

Maar wij keken naar de peilingen.